امروز دوشنبه, 04 شهریور 1398 - Mon 08 26 2019

منو

ایران؛ فضای مکان‌ها و فضای جریان‌ها و زمان‌ها

  • نوشته شده توسط آرش قربانی سپهر، دانشجوی کارشناسی ارشد
  • دسته: دیدگاه
  • بازدید: 1704

به گزارش پایگاه خبری «جغرافیای سیاسی»، آرش قربانی سپهر دانشجوی کارشناسی ارشد جغرافیای سیاسی دانشگاه فردوسی مشهد در یادداشتی به موضوع فضای مکان‎ها و فضای جریان ها و زمانها پرداخته است. متن این اداشت را در زی می خوانیم:

محدوده جغرافیایی که امروزه ایران نامیده می شود از دیر باز به دلیل داشتن موقعیت ژئوپلیتیکی حساس در منطقه، وجود ذخایر مهم نفت و گاز و دسترسی داشتن به آبهای آزاد و... مورد توجه کشورهای قدرتمند جهانی و منطقه ای بوده و در این رهگذر بارها مورد هجوم قرار گرفته و صدمات مالی و جانی جبران ناپذیری به آن وارد شده است و شاید همین موقعیت حساس بودن ایران در منطقه موجب آن شده است که ایران در عصر جریان ها و زمان ها در فضای مکان ها محصور باقی بماند. لذا توجه به فضای جریان ها در عصر جهانی شدن بسیار مهم می باشد و ایران به عنوان یک کشور تاثیر گذار منطقه ای و جهانی برای توسعه کشور زمان آن رسیده است که با احیاء و به روز کردن زیرساخت ها و توجه به فرهنگ غنی کشور، خود را در جریان فضای زمان ها قرار دهد. زیرا ما در دوره ای از زمان حضور داریم که نقش مکان ها به خودی خود کمرنگ گشته و نقش زمان ها، جریان ها و فضاها پر رنگ تر شده است. در این دوره زمانی، دیگر کشور ها و شهرها به دلیل افزونی نیازها نمی توانند نیازهای شهروندانشان را برطرف نمایند به همین دلیل برای برآورده سازی نیاز شهروندان باید جهت برقراری ارتباط با سایر کشورها و شهرها، خود را در فضای جریان ها و زمان ها قرار دهند تا بتوانند به توسعه و رفاه و امنیت دست یابند که از این لحاظ کشور ایران نیز باید با دیپلماسی و رویکردی جدید در عرصه روابط بین الملل خود را در فضای جریان ها و زمان ها قرار دهد. در این بخش به تفصیل فضای جریان ها و فضای مکان ها را توضیح خواهیم داد و اینکه کدام فضا باعث پیشرفت و کدام فضا باعث عدم اقتصادی خواهد شد، خواهیم پرداخت.
جهانی شدن و توسعة برونگرا در فضایی بنام فضای جریانها روی می دهد. یک فضای جدید جهانی که اگرچه با مقاومتهایی از سوی رقیب خود یعنی فضای مکانها روبروست، ولی با قدرتی فزاینده در حال سلطه یابی بر سراسر جهان و شکل دادن به الگوهای جدید توليد و توزیع ثروت و قدرت در نظام بین الملل است. بسياري از روندهاي متعارض جهان كنوني ناشي از كشمكش و همزیستی توامان ميان این دو نوع فضاي متفاوت در عصر جهاني شدن است؛ مبارزه ای که به نظر می رسد به پیروزی و سلطه فضای جریانها و عالم گیر شدن درونمایه و فرايندهاي قدرتمند آن، جهانی شدن و توسعه برونگرا خواهد انجامید. شناخت اين دو فضا، مي تواند یک چارچوب تحليلي براي درك تحولات جهاني و شناسایی و بکارگیری ابزارهاي مناسب كنش و واكنش بازيگران در چنين شرايطي را فراهم كند. در واقع درک ماهیت، ابعاد و کارکرد فضای جریانها، نشان می دهد که مسیر آیندۀ جهان به کدام سو خواهد بود و کدام ملت ها با چه مختصات و توانمندی هایی وضعیت مطلوبی از نظر سلسله مراتب ثروت، قدرت و رفاه در نظام بين الملل خواهند داشت که در این صورت است که فضاي جريانها در مقابل فضاي مكانها مطرح می شود. فضاي مكان ها، به معناي ساختارهاي مكاني جوامع بشري است كه در سرزمينهاي تحت حاكميت دولت- ملتهای مختلف مستقر هستند. به عبارت ديگر فضاي مكان ها با تفكيك، جداسازي و شكل گيري مرزها در قالب نظام دولت- ملت سرزمینی وستفالیایی قابل شناسایی است. به طور کلی فضای مکانها مبتنی بر تصور و چارچوب موزائیکی از جهانی متشکل از دولت – ملتهای سرزمینی با مرزهای متصلب است. در حالیکه فضاي جريان ها با كنش هاي متعامل و وابستگی های متقابل پیچیده تعريف مي شود. تصور این فضا، محصول ادراک جهان در قالب جریان های قدرتمند فراملی و یا همان روندهای جدید اقتصاد سیاسی بین الملل است که محتوای جهانی شدن اقتصاد بازار آزاد را شکل داده اند. به بیان دیگر، در سطح کلان، فضای مکان ها عمدتا عرصه سیاست سخت مبتنی بر مولفه های سیاسی، نظامی و امنیتی و فضای جریانها اساسا عرصه سیاست نرم مبتنی بر مولفه های اقتصاد، رفاه و توسعه است. در عصر جهانی شدن در کنار فضاي مكان ها، فضاي جريان ها با سرعت و قدرت فزاینده در حال گسترش و تقویت است. بسياري از روندهاي دنياي جهاني شوندة كنوني در چارچوب فضاي مكان ها قابل درك نيستند بلكه براي فهم و تعريف آنها بايد از تصوير و تصور جهان بر اساس فضاي جريان ها استفاده كرد. فضای جریانها مبتنی بر نوعی پویایی درونی است که هیچ گونه مرز و محدودیت سرزمینی را بر نمی تابد. این نظام انعطاف پذیر منوط به شبکه و بشدت گسترش یابنده است پويايي دروني جامعة شبكه اي به صورت مداوم در حال شکستن و فرا روی از محدودیت های مرزهای سرزمینی است. فرایندی که اصطلاحا سرزمین زدایی خوانده می شود. در قالب فضای جریان ها و در درون شبكه، سرمايه، ایده ها، افکار، تصاویر، اخبار و... با سیالیت فراوان و با سرعت و حجم زياد فارغ از محدودیت های ملی و سرزمینی از مكاني به مكان ديگر منتقل مي شود. در اين فضا انواع جريان هاي سرمايه، اطلاعات، فناوري، ارتباط متقابل سازماني، تصاوير و.... با سرعتی باور نکردنی و در واقع بدون محدودیت زمانی و مکانی در حال گسترش و تحمیل الزامات جهانی شدن، تفکر نئولیبرالیسم، توسعه و رفاه هستند. فضاي جريان ها با تكيه بر شبكه هايي از مدارهای الكترونيكي به مثابة پاية جامعة اطلاعاتي، مکان های متفاوت را به هم پیوند داده است. نمود این پیوند ها به صورت گره هایی در شبکه قابل تصور است که معمولا در جهان شهرها تجلی می یابند. اگر بر اساس این رویکرد نوین و بر حسب سهم شهرها و مناطق مختلف جهان در فضای جریان ها، که در واقع شاخص مناسبی برای نشان دادن میزان حضور ملت ها در فرایند جهانی شدن، توسعه و رفاه است، در عصر اطلاعات و فضاي جريان ها، همان گونه كه اشاره شد، دانش و فناوری به مثابة بنيان توسعه، رفاه و ثروت جهاني، بيش از هر زمان ديگري به مبناي قدرت در نظام بين الملل تبديل شده است. جلوه هاي مختلف دانش نوين به مثابة پاية ثروت و قدرت در فضاي جريان ها در خدماتي نظير حسابداري، تبليغات، فعاليت هاي بانكي و مالي، بيمه، حقوق و مشاوره هاي مديريتي متجلي مي شوند. همچنان كه در نقشة نوين جهان بر اساس ميزان و سهم مشاركت نقاط مختلف در اقتصاد اطلاعاتی و فضاي جريان ها نشان داده شد، در كانون فعالترين مناطق جهان در فضاي جريانها (آمريكاي شمالي، اروپاي غربي و شرق آسيا)، جهان شهرهايي قرار دارند كه در واقع محل استقرار دفاتر اصلي شركت هاي فرامليتي، بیمه های معروف بین المللی، بورسهای بزرگ جهانی، دفاتر حقوقی، بانک ها و نهادهای مالی بین المللی و... هستند. هماهنگي و گسترش فضاي جريان ها و آنچه بنام جهاني شدن می شناسيم در همين نقاط كانوني يا گره ها انجام مي شود. شركت هاي فرامليتي و دفاتر آنها در جهان شهرها، مركز نظام سرمايه داري تجديد ساختار شده در فضاي جريان ها و عصر جهاني شدن هستند. در واقع اين جهان شهرها كه در ميان آنها پنج شهر نيويورك، لندن، پاريس، توكيو و هنگ كنگ نقش اصلي را ايفا مي‌كنند هم اكنون 46 دفتر خدمات پيشرفته در اختيار دارند كه نقش هدايت و مديريت ساير جهان شهرها در سراسر جهان را ايفا مي‌كنند.
تاکید بر فضای جریان ها به معنای نادیده گرفتن تداوم حضور دولت های سرزمینی و چهارچوب فضای مکان ها در ديگر مناطق جهان نیست. در حالی که فضای جریان ها عمدتا در سه حوزۀ آمریکای شمالی، اروپا و شرق آسیا به شدت در حال تقویت و گسترش است، بسیاری از دیگر نقاط جهان به ویژه ملت هاي منطقه خاورمیانه اسير نگرش هاي سنتی امنيتي _ نظامي مبتني بر جهان در حال فرسايش فضاي مكان ها هستند. كشورهاي این منطقه عموما در مدار و مسير توسعه، جهاني شدن و فضاي جريان ها قرار ندارند. روابط، دغدغه ها و مسائل اساسي ملي و منطقه ای خاورميانه بيشتر بر نگرش و تصور موزائيكي دولت- ملتهای سرزميني متمركز است. بر اساس برهم کنش دو فضای جهانی مکان ها و جریان ها، عالم به دو قطب کلی تقسیم می شود. بازیگران شبکه و فضای جریان ها از مزایا و برتری های این فضا بهره مند می شوند و به دارندگان اصلی قدرت و کنترل کنندگان نظام بین الملل تبدیل می گردند. در حالی که محرومان از فضای جریان ها بتدریج در مسیر تضعیف پیش می روند.
فرجام سخن:
بررسی تصویر جهان بر اساس میزان سهم ملت های مختلف و نواحی گوناگون، در فضای جریان ها که بیانگر سلسله مراتب ثروت و قدرت جهان حال و آینده است، می تواند درک روشنی از این موضوع ایجاد کند که تا چه حد، آغاز فرایند توسعه ملی برونگرا برای کسب سهمی متعارف و در خور از فضای جریان ها، جهت تداوم حیات نظام سیاسی کشورهای در حال توسعه، ضروری است؛ ایران نیز با رویکرد جدید نسبت به روابط خود با سایر کشور ها و شهرها باید خود را در مسیر فضای جریان ها قرار دهد تا بتواند به توسعه و رفاه بیشتر دست یابد. بنابر این به عنوان یک جغرافیدان سیاسی لازم می دانیم که مسئولین دولتی را متقاعد نماییم که در این دوره نیاز روز ایران و شهروندان ایرانی بازیگری مناسب در عرصه بین المللی با وجود قرار گیری در فضای جریان هاست که مسئولین باید شرایط و زیرساخت ها را برای ورود به فضای جریان ها فراهم نمایند تا کشور ایران به زودی زود بتواند به آن توسعه اقتصادی مورد انتظار دست یابد و بتواند با موقعیت ژئوپلیتیکی مهمی که در منطقه دارد، شهرهایش را به عنوان شهرهای جهانی تبدیل نماید که خود آن می تواند منجر به تحقق توسعه ملی شود.

نظر خود را اضافه کنید.

0
شرایط و قوانین.

نظرات

  • هیچ نظری یافت نشد